Większość śrub mierzy się bez łba – od jego podstawy do końca gwintu. Wyjątkiem są śruby z łbem stożkowym, w których długość mierzy się razem z łbem, od jego wierzchołka do końca trzpienia. Do dokładnego pomiaru najlepiej użyć suwmiarki, a nie linijki lub miarki budowlanej.
Jak mierzyć różne rodzaje śrub?
Punkt rozpoczęcia pomiaru zależy od tego, czy łeb pozostaje na powierzchni materiału, czy chowa się w przygotowanym zagłębieniu. W pierwszym przypadku długość obejmuje sam trzpień. W drugim łeb staje się częścią długości roboczej elementu.
| Typ śruby lub łba | Metoda pomiaru | Przykładowe zastosowanie |
|---|---|---|
| Łeb sześciokątny | Od podstawy łba do końca gwintu | Połączenia z nakrętką i podkładką |
| Łeb walcowy, także imbusowy | Od podstawy łba do końca gwintu | Elementy osadzane w otworach przelotowych |
| Łeb stożkowy | Od wierzchołka łba do końca gwintu | Połączenia, w których łeb ma licować z powierzchnią |
| Łeb kulisty lub soczewkowy | Od podstawy łba do końca gwintu | Montaż, w którym zaokrąglony łeb pozostaje widoczny |
| Wkręt do drewna | Od podstawy łba, a przy łbie stożkowym od jego wierzchołka | Mocowanie elementów drewnianych |
Dlaczego punkt pomiaru ma znaczenie?
Śruba z łbem sześciokątnym, walcowym lub soczewkowym zatrzymuje się na powierzchni łączonego elementu. Łeb nie wchodzi więc do długości trzpienia pracującego w połączeniu. Przykładowo oznaczenie M10 × 50 oznacza zwykle średnicę gwintu 10 mm i długość 50 mm mierzoną od spodu łba.
Inaczej działa łeb stożkowy. Po dokręceniu chowa się w materiale i licuje z jego powierzchnią. Dlatego w oznaczeniu takiej śruby podana długość obejmuje cały element, od najwyższego punktu łba do końca gwintu. Pomiar od podstawy łba zaniżyłby rzeczywistą długość śruby.
Najdokładniejszym narzędziem jest suwmiarka. Jej szczęki pozwalają oprzeć się o podstawę albo wierzchołek łba i precyzyjnie odczytać wymiar. Przy okazji można zmierzyć średnicę gwintu, przykładając szczęki do jego zewnętrznych wierzchołków, a nie do gładkiego trzpienia między zwojami.
Podczas pomiaru najczęściej pojawiają się następujące błędy:
- Używanie linijki lub miarki budowlanej, które utrudniają dokładny odczyt małych wymiarów.
- Wliczanie łba do długości śruby sześciokątnej, walcowej albo soczewkowej.
- Rozpoczynanie pomiaru od niewłaściwego miejsca przy łbie stożkowym.
- Mierzenie średnicy na gładkim trzpieniu zamiast po zewnętrznej części gwintu.
Jak dobrać długość śruby do połączenia?
Sama długość zmierzonej śruby nie wystarczy. Trzeba uwzględnić cały pakiet łączonych elementów, podkładki, nakrętkę oraz wymagany zapas gwintu. Przy połączeniu przelotowym postępuj według następujących kroków:
- Zsumuj grubość wszystkich łączonych elementów.
- Dodaj grubość podkładek znajdujących się pod łbem lub nakrętką.
- Uwzględnij wysokość nakrętki, jeśli śruba przechodzi przez połączenie przelotowe.
- Dodaj zapas pozwalający na wystawanie co najmniej jednego pełnego zwoju gwintu poza nakrętkę.
- Wybierz najbliższą większą długość standardową, zamiast elementu krótszego od obliczonego wyniku.
Można to zapisać wzorem: długość śruby = grubość elementów + podkładki + nakrętka + zapas gwintu. Jeżeli wynik wynosi 46,5 mm, wybierz najbliższy dostępny rozmiar większy, na przykład 50 mm. Zbyt krótka śruba może nie zapewnić wystarczającego zazębienia gwintu, a zbyt długa może kolidować z innymi częściami konstrukcji.
W przypadku otworu gwintowanego zamiast wysokości nakrętki uwzględnia się wymaganą długość wkręcenia. Trzeba też sprawdzić, czy śruba nie oprze się o dno ślepego otworu, zanim dociśnie łączone elementy.
Najprostsza zasada brzmi więc: łeb wystający ponad powierzchnię pomijasz, a łeb stożkowy wliczasz do całkowitej długości śruby. Po prawidłowym pomiarze dobierz średnicę gwintu, jego skok oraz długość wynikającą z całego połączenia.
