Uziemienie to element ochrony przeciwporażeniowej, który tworzy bezpieczną drogę dla prądu w razie awarii instalacji. Gdy izolacja urządzenia zostanie uszkodzona, przewód ochronny PE pomaga odprowadzić prąd i doprowadzić do szybkiego zadziałania zabezpieczeń. Sam bolec w gniazdku nie gwarantuje jednak, że uziemienie rzeczywiście działa.
Jak działa uziemienie?
Uziemienie ochronne polega na połączeniu instalacji elektrycznej oraz dostępnych metalowych części urządzeń z ziemią za pośrednictwem przewodu ochronnego i uziomu. Uziomem może być między innymi metalowy pręt, bednarka albo element fundamentu połączony z instalacją. W domu przewody ochronne prowadzą zwykle do rozdzielnicy, a stamtąd do układu uziemiającego.
W normalnych warunkach przewód PE nie powinien przewodzić prądu roboczego. Jest gotową drogą ewakuacyjną, która pozostaje nieaktywna do momentu wystąpienia awarii. Jeśli izolacja przewodu fazowego ulegnie uszkodzeniu i napięcie pojawi się na metalowej obudowie pralki, lodówki lub innego urządzenia, prąd może popłynąć przewodem ochronnym zamiast przez ciało człowieka.
Takie zdarzenie powinno spowodować zadziałanie zabezpieczeń, na przykład wyłącznika nadprądowego albo wyłącznika różnicowoprądowego, oznaczanego jako RCD. RCD wykrywa różnicę między prądem wpływającym do obwodu a prądem z niego wypływającym i odłącza zasilanie. Nie zastępuje ono uziemienia, lecz stanowi jego uzupełnienie. Skuteczność całego układu zależy od prawidłowego projektu, wykonania i stanu instalacji.
Uziemienie zmniejsza ryzyko porażenia, ogranicza możliwość utrzymywania się niebezpiecznego napięcia na obudowie urządzenia, pomaga chronić sprzęt przed skutkami zwarć i może ograniczyć ryzyko pożaru wynikającego z uszkodzeń elektrycznych. Zasady ochrony instalacji elektrycznych opisują między innymi wymagania serii norm PN-HD 60364.
PE, PEN, N i L – co oznaczają te symbole?
Oznaczenia przewodów pomagają rozpoznać ich funkcję, ale sama kolorystyka nie potwierdza poprawności wykonania instalacji. W starszych budynkach można spotkać układ TN-C, w którym jeden przewód PEN łączy funkcję neutralną i ochronną. W nowszych instalacjach częściej stosuje się rozdzielenie przewodu ochronnego PE i neutralnego N. Ocenę konkretnego układu powinien przeprowadzić elektryk.
| Oznaczenie | Kolor | Funkcja |
|---|---|---|
| PE | Żółto-zielony | Przewód ochronny, który łączy dostępne części przewodzące z układem ochronnym. |
| PEN | Żółto-zielony z oznaczeniami niebieskimi lub zgodnie z wykonaniem instalacji | Przewód łączący funkcję ochronną i neutralną w układzie TN-C. |
| N | Niebieski | Przewód neutralny obwodu elektrycznego. |
| L | Najczęściej brązowy, czarny lub szary | Przewód fazowy, na którym występuje napięcie względem przewodu neutralnego i ochronnego. |
Urządzenie bez styku ochronnego nie musi być pozbawione ochrony. Sprzęt wykonany w klasie ochronności II ma podwójną lub wzmocnioną izolację, a na tabliczce znamionowej znajduje się symbol dwóch kwadratów, z których jeden jest wpisany w drugi. W takim przypadku ochrona nie opiera się na przewodzie PE.
Jak sprawdzić, czy gniazdko ma uziemienie?
Sprawdzenie można rozpocząć od oględzin, ale pełną ocenę zapewnia dopiero pomiar wykonany przez elektryka. Kolejne czynności mają różną wartość diagnostyczną:
- Obejrzyj gniazdko. W gniazdach typu E obecność metalowego bolca wskazuje na styk ochronny. W gniazdach typu Schuko funkcję tę pełnią metalowe styki po bokach.
- Nie zakładaj, że bolec działa. Może być niepodłączony, podłączony nieprawidłowo albo połączony z uszkodzonym przewodem. Widoczny element nie potwierdza ciągłości ochrony.
- Nie wykonuj samodzielnie pomiarów pod napięciem, jeśli nie masz kwalifikacji. Próbnik lub tester gniazdka może dostarczyć wstępnej informacji, lecz nie zastępuje badania instalacji.
- Zamów pomiar elektryczny. Elektryk sprawdza między innymi ciągłość przewodu ochronnego, skuteczność ochrony przeciwporażeniowej oraz działanie wyłącznika różnicowoprądowego.
Wynik napięcia między przewodem fazowym a ochronnym nie wystarcza do potwierdzenia sprawnego uziemienia. Gniazdko może wykazywać napięcie, mimo że przewód ochronny nie zapewnia właściwej ochrony. Dlatego szczególnie w starym budownictwie znaczenie ma pomiar całego obwodu, a nie tylko szybki test jednego punktu.
Jakie są zagrożenia braku uziemienia?
Brak przewodu ochronnego albo jego niesprawność zwiększa ryzyko, zwłaszcza przy urządzeniach z metalową obudową i w pomieszczeniach wilgotnych. Najważniejsze konsekwencje to:
- Porażenie prądem po dotknięciu obudowy, na której pojawiło się napięcie.
- Uszkodzenie urządzeń wskutek zwarcia, przepięcia lub nieskutecznego odłączenia zasilania.
- Przegrzanie przewodów i zwiększone ryzyko pożaru w razie awarii lub przeciążenia.
- Ograniczona skuteczność ochrony zapewnianej przez wyłącznik różnicowoprądowy.
Nie łącz samodzielnie bolca z przypadkowym przewodem ani rurą. Takie przeróbki mogą stworzyć pozorne zabezpieczenie i przenieść niebezpieczne napięcie na obudowę urządzenia. Prace przy instalacji, wykonanie uziomu i pomiary powinien przeprowadzić elektryk posiadający wymagane kwalifikacje SEP.
Jeśli w gniazdku nie ma bolca, instalacja jest stara albo pojawiają się mrowienie, iskrzenie lub wybijanie zabezpieczeń, nie podłączaj urządzeń z metalową obudową do czasu sprawdzenia obwodu. Właściwie wykonane uziemienie nie jest ozdobnym dodatkiem do gniazdka, lecz częścią systemu, który ma odłączyć zasilanie i ograniczyć skutki awarii, zanim człowiek stanie się drogą przepływu prądu.
