Wiertło do metalu można naostrzyć na szlifierce stołowej, przywracając mu kąt wierzchołkowy około 118° i prawidłową symetrię krawędzi. Najważniejsze są krótkie, lekkie przyłożenia do tarczy oraz częste chłodzenie końcówki w wodzie, ponieważ przegrzanie może trwale pogorszyć właściwości stali HSS.
Czy każde wiertło warto ostrzyć?
Ostrzenie ma sens przede wszystkim w przypadku większych, droższych wierteł, które są tylko stępione. Tanie wiertło o małej średnicy często łatwiej i bezpieczniej wymienić. Samodzielne odtworzenie geometrii wymaga precyzji, a nierówne krawędzie mogą powodować bicie, powiększanie otworu i ryzyko złamania narzędzia.
Nie ostrz wiertła wygiętego, z pękniętym rdzeniem ani z głębokim wykruszeniem końcówki. Takie uszkodzenia dyskwalifikują narzędzie z dalszej pracy i nie da się ich bezpiecznie usunąć samym szlifowaniem.
Po czym poznać, że wiertło jest tępe?
Zużycie wiertła zwykle można rozpoznać po kilku objawach:
- podczas wiercenia pojawia się pisk, tarcie albo wyraźne drgania,
- wiertło szybko się nagrzewa lub zaczyna dymić,
- do zagłębiania go w metal potrzebny jest duży nacisk,
- otwór powstaje wolniej, ma nieregularny kształt albo poszarpane krawędzie.
Nie próbuj kompensować stępienia większą siłą. Zwiększa to temperaturę, obciąża wiertarkę i może doprowadzić do uszkodzenia wiertła.
Jaki kąt ostrzenia wiertła wybrać?
Kąt wierzchołkowy to kąt między dwiema głównymi krawędziami tnącymi. Wiertła do zwykłej stali najczęściej mają kąt 118°. W przypadku stali nierdzewnej i innych twardszych materiałów stosuje się często około 135°.
| Materiał | Kąt wierzchołkowy | Zastosowanie |
|---|---|---|
| Zwykła stal | 118° | Uniwersalne wiercenie |
| Stal nierdzewna i twardsze materiały | około 135° | Większa odporność krawędzi |
| Aluminium i miedź | około 90–100° | Materiały bardziej miękkie |
Podany kąt nie wystarczy, jeśli obie strony nie będą symetryczne. Krawędzie powinny mieć zbliżoną długość i takie samo nachylenie. Gdy jedna jest krótsza, wierzchołek przesuwa się poza oś wiertła, a narzędzie zaczyna bić i wykonuje otwór większy od swojej średnicy. W praktyce równa geometria jest ważniejsza niż idealne odtworzenie wartości kąta.
Jak naostrzyć wiertło na szlifierce stołowej?
Do ręcznego ostrzenia użyj szlifierki stołowej z równym, stabilnie zamocowanym i drobnoziarnistym kamieniem. Przygotuj także niewielkie naczynie z zimną wodą. Ostrzenie wykonuj stopniowo, porównując obie strony po kilku krótkich ruchach.
- Przygotuj stanowisko – sprawdź, czy kamień nie jest pęknięty, prawidłowo się obraca i ma stabilną podporę. Usuń z otoczenia łatwopalne materiały.
- Ustaw wiertło – trzymaj je stabilnie i ustaw jedną krawędź względem tarczy tak, aby zachować fabryczny kąt wierzchołkowy. Nie spłaszczaj samego czubka.
- Szlifuj krótko – lekko zbliż krawędź do obracającego się kamienia. Wykonuj krótkie, kontrolowane zetknięcia, odtwarzając powierzchnię za krawędzią tnącą.
- Chłodź końcówkę – co kilka sekund zanurz wiertło w zimnej wodzie i pozwól mu ostygnąć. Nie czekaj, aż stal zmieni kolor, ponieważ niebieskie przebarwienie może oznaczać przegrzanie i utratę twardości HSS.
- Ostrz naprzemiennie – po kilku ruchach na jednej stronie obróć wiertło i wykonaj podobną liczbę ruchów po drugiej stronie. Nie kończ najpierw całej jednej krawędzi.
- Kontroluj symetrię – oglądaj końcówkę od przodu i z boku w dobrym świetle. Korekty wykonuj małymi ruchami, skracając stopniowo dłuższą stronę.
- Sprawdź efekt – krawędzie powinny być równe, bez zadziorów i wykruszeń. Próbną dziurę wykonaj w niepotrzebnym kawałku metalu, bez silnego dociskania.
Podczas ostrzenia krawędź tnąca powinna pozostać najwyższą częścią opracowywanej powierzchni. Jeśli zeszlifujesz ją zbyt płasko, wiertło będzie bardziej trzeć niż skrawać. Wiertła o średnicy poniżej 3 mm są szczególnie trudne do ręcznej regeneracji. W ich przypadku lepsza będzie ostrzałka z prowadnicą albo wymiana narzędzia.
Na co uważać podczas ostrzenia?
Szlifowanie powoduje powstawanie iskier, opiłków i wysokiej temperatury. Przed uruchomieniem urządzenia sprawdź jego stan, a podczas pracy stosuj podstawowe zasady bezpieczeństwa:
- załóż okulary ochronne i trzymaj dłonie z dala od obracającego się kamienia,
- nie dociskaj wiertła mocno do tarczy, ponieważ utrudnia to kontrolę i szybko podnosi temperaturę,
- regularnie chłodź końcówkę w wodzie, zamiast długo szlifować ją jednym ruchem,
- przerwij pracę, gdy zauważysz pęknięcie rdzenia, wygięcie lub głębokie wykruszenie.
Jeżeli po ostrzeniu wiertło nadal ślizga się po materiale, wyraźnie drga albo skrawa tylko jedną krawędzią, jego geometria nie jest jeszcze równa. W takim przypadku wykonaj niewielką korektę zamiast usuwać dużą ilość metalu.
Dla sporadycznego ostrzenia większych wierteł wystarczy szlifierka stołowa, ale początkującym łatwiej będzie zachować powtarzalny kąt przy użyciu ostrzałki do wierteł. Niezależnie od wybranej metody najważniejsze pozostają trzy elementy: właściwy kąt, symetria krawędzi i chłodzenie w wodzie.
