Do stali konstrukcyjnej i większości domowych prac wybierz wiertło HSS. Do stali nierdzewnej, kwasoodpornej i twardych stopów lepsze będzie wiertło kobaltowe HSS-Co. Niezależnie od typu narzędzia, o trwałości decydują także punktowanie, niskie obroty oraz chłodzenie.
Dlaczego wiertło do metalu ma inną budowę?
Wiertło do metalu musi skrawać materiał, a nie tylko go rozgarniać. Dlatego ma stożkowe ostrze bez dodatkowego czubka centrującego, charakterystycznego dla wierteł do drewna. Spiralne rowki odprowadzają wióry i pomagają ograniczyć nagrzewanie narzędzia.
Przy wyborze zwróć uwagę na kilka cech konstrukcyjnych:
- Materiał wykonania – stal szybkotnąca HSS sprawdza się przy stali konstrukcyjnej, aluminium i większości prostych prac. Wersja HSS-Co z dodatkiem kobaltu lepiej znosi wysoką temperaturę i twarde stale.
- Kąt wierzchołkowy – najczęściej wynosi 118° albo 135°. Kąt 135°, często połączony z korekcją ścinu, ułatwia rozpoczęcie wiercenia i ogranicza ślizganie po powierzchni.
- Geometria rowków – odpowiada za odprowadzanie wiórów. Ma to szczególne znaczenie przy aluminium, które może szybko zapychać rowki.
- Powłoka – powłoka tytanowa zwiększa odporność na ścieranie i ogranicza przywieranie wiórów, ale nie zastępuje odpowiedniej geometrii ani chłodzenia.
Wiertła oznaczane jako DIN 338 mają walcowy chwyt i są typowym wyborem do wiertarek ręcznych oraz stołowych. Przed zakupem sprawdź również średnicę, długość roboczą i zgodność chwytu z uchwytem wiertarki.
Jakie wiertło do jakiego metalu?
Najpierw określ rodzaj materiału i planowaną średnicę otworu. Poniższe zestawienie pozwala szybko dobrać podstawowy typ narzędzia:
| Materiał wiertła | Zastosowanie | Główne zalety |
|---|---|---|
| HSS | Stal konstrukcyjna, stal miękka, aluminium, metale nieżelazne | Dobry kompromis między ceną, trwałością i uniwersalnością |
| Kobaltowe HSS-Co | Stal nierdzewna, kwasoodporna, wysokostopowa i inne twarde stale | Wyższa odporność na temperaturę i zużycie |
| Tytanowane | Aluminium, metale kolorowe, blacha i lżejsze prace warsztatowe | Mniejsze tarcie i większa odporność powierzchni na ścieranie |
Do stali nierdzewnej wybierz przede wszystkim wiertło kobaltowe HSS-Co, najlepiej z kątem wierzchołkowym 135°. Zwykłe HSS może wykonać pojedynczy otwór, ale przy większej liczbie otworów szybciej się stępi, zwłaszcza gdy pracuje na zbyt wysokich obrotach.
Wiertło uniwersalne może być przydatne przy okazjonalnych pracach, lecz jest kompromisem. Do regularnego wiercenia w metalu lepiej kupić narzędzie przeznaczone właśnie do tego materiału. Przy dużych otworach w cienkiej blasze można zastosować wiertło stopniowane, a przy bardzo dużych średnicach – otwornicę do metalu.
Jak wiercić, by nie zniszczyć wiertła?
Sam wybór HSS lub HSS-Co nie wystarczy. Najczęstsze uszkodzenia wynikają z przegrzania, zbyt dużego nacisku albo braku przygotowania powierzchni. Postępuj w następującej kolejności:
- Zaznacz miejsce otworu i punktakiem wykonaj niewielkie wgłębienie. Dzięki temu wiertło nie przesunie się przy rozpoczęciu pracy.
- Dobierz obroty do materiału i średnicy. Obowiązuje zasada im twardszy metal i większa średnica, tym wolniejsze obroty.
- Przy większym otworze zacznij od mniejszego wiertła, a następnie powiększaj otwór kolejnymi średnicami. Zmniejsza to obciążenie krawędzi tnących.
- Podawaj chłodziwo, szczególnie podczas wiercenia w stali nierdzewnej. Możesz użyć oleju do wiercenia albo odpowiedniej emulsji chłodzącej.
- Co pewien czas wycofaj wiertło, aby usunąć wióry i doprowadzić chłodziwo do dna otworu. Nie dociskaj narzędzia na siłę, gdy wióry przestają się swobodnie odprowadzać.
Chłodzenie ogranicza przegrzewanie wiertła i materiału, zmniejsza tarcie oraz wydłuża żywotność ostrza. W stali nierdzewnej trzeba także unikać zatrzymywania wiertła w trakcie skrawania z dużym naciskiem, ponieważ może to miejscowo utwardzić materiał i utrudnić dalszą pracę.
Jeśli wióry są bardzo drobne, materiał zaczyna zmieniać kolor, a ostrze szybko traci ostrość, najczęściej oznacza to zbyt wysokie obroty, za mało chłodziwa lub zbyt mały posuw. Przy grubych elementach konstrukcyjnych i materiałach hartowanych lepiej użyć wiertarki o stabilnym prowadzeniu albo zlecić pracę osobie mającej wyposażenie do obróbki takich materiałów.
Zestaw czy pojedyncze wiertło?
Zestaw HSS jest rozsądnym wyborem do warsztatu domowego, gdy wykonujesz otwory o różnych średnicach. Ułatwia przechowywanie i pozwala szybko dobrać rozmiar bez kupowania każdej sztuki osobno. Wybieraj zestaw z czytelnym oznaczeniem średnic, solidnym etui i wiertłami o szlifowanej geometrii, jeśli zależy Ci na dokładności.
Pojedyncze wiertła opłaca się kupować wtedy, gdy znasz konkretne zadanie. Do kilku otworów w stali nierdzewnej lepiej wybrać dobre wiertło kobaltowe niż cały zestaw tanich narzędzi uniwersalnych. Niska cena marketowego kompletu często oznacza szybkie tępienie przy twardej stali, zwłaszcza bez chłodzenia.
Do zwykłej stali wybierz HSS, do stali nierdzewnej HSS-Co, a do dużych otworów dobierz narzędzie zgodne z ich średnicą – stopniowane albo koronowe. Największą różnicę w trwałości przyniosą jednak właściwe obroty i chłodzenie, nie sama nazwa powłoki.
